Onderdeel van:
Aandelen beleggen: hoe het werkt, dividenden, waardering
📅 Laatst bijgewerkt: 8 mei 2026
· 🏷 Onderwerp: Behavioural finance, survivorship bias
· 🇧🇪 Voor: Belgische beleggers
Survivorship bias is de neiging om alleen naar de winnaars te kijken — en de duizenden verliezers die dezelfde strategie probeerden te vergeten. Het misleidt beleggers structureel: actieve fondsen lijken beter dan ze zijn, “succesvolle” beleggers lijken slimmer dan ze zijn, en risicovolle strategieën lijken minder risicovol.
Het klassieke voorbeeld
In WO II analyseerde de Amerikaanse marine waar bommenwerpers het meest geraakt werden. Op de overlevende vliegtuigen zaten de meeste kogelgaten in de vleugels en staart. De aanvankelijke conclusie: “versterk daar het pantser”.
De Hongaarse statisticus Abraham Wald wees op de fout. De geanalyseerde vliegtuigen waren de survivors — ze keerden terug. De vliegtuigen die geraakt werden in de motor en cockpit kwamen niet terug, dus zaten niet in de dataset. Daar moest het pantser komen.
Hoe het beleggers misleidt
1. Actieve fondsen die “de markt verslaan”.
Een fondsgroep adverteert: “Ons Best Performers Fund verslaat de index 7 jaar op rij.” Wat ze niet vermelden: 19 andere fondsen die ze gelanceerd hadden zijn ondertussen gesloten door slechte prestaties. De “winnaar” werd geselecteerd ná de feiten. Dit is exact wat de SPIVA-studie jaarlijks aantoont.
2. “Beleggingsgoeroes” op social media.
YouTube is vol “ik werd miljonair met aandelenpicks”. Voor elke succesvolle stockpicker zijn er honderden die hetzelfde probeerden en verloren — die heb je nooit gezien op YouTube want ze hebben geen video’s geüpload.
3. Crypto-millionairs.
Verhalen van “ik kocht Bitcoin in 2012 en werd millionair” maken indruk. Wat je niet hoort: duizenden anderen die crypto kochten, lock-ups deden, of in scams stopten en hun geld verloren. De success-rate is veel lager dan de verhalen doen vermoeden.
4. Belgische BEL 20 historisch rendement.
Een veelgezegde claim: “BEL 20 levert historisch ~7% op”. Maar dat negeert dat sommige BEL 20-bedrijven uit het verleden (Fortis, Dexia) waardeloos werden — en uit de index werden gehaald. De index zelf is een “winnaarsindex” — verliezers worden vervangen.
Hoe je je eigen survivorship bias detecteert
Vraag 1: Bij elk succesverhaal van een belegger: hoeveel mensen hebben dezelfde strategie gevolgd en verloren? Vaak weet je dat niet — wat al een waarschuwing is.
Vraag 2: Bij een “indrukwekkend” track record van een fonds: hoeveel andere fondsen heeft de fondsgroep gesloten in dezelfde periode?
Vraag 3: Is de strategie toepasbaar voor de gemiddelde belegger of vereist het tijd, kennis en geluk dat de meeste mensen niet hebben?
Vraag 4: Werkt het ook na transactiekosten en belasting? Veel “outperforming” strategieën zijn winsten op papier die in werkelijkheid worden weggeknaagd door TOB, RV en spreads.
De praktische implicatie
Voor de meeste Belgische particulieren:
- Een wereldindex-ETF is statistisch een veiligere keuze dan een “succesvolle” actief beheerd fonds — omdat de actieve fondsen die je ziet, de survivors zijn van een veel grotere groep waarvan velen ondergesloten of geliquideerd zijn.
- Stockpicking lijkt aantrekkelijk door zichtbare succesverhalen — maar de onzichtbare verliezers maken het mathematisch een ongelijke wedstrijd.
- “Veilige strategieën” die in de afgelopen 10 jaar perfect werkten, kunnen morgen ineens niet meer werken — survivorship bias maskeert risico’s.
💡 De beste verdediging tegen survivorship bias: vraag je bij elk verhaal van succes af: “Hoeveel mensen hebben dit precies dezelfde strategie geprobeerd en verloren — en zou ik dat horen?” Vaak is het antwoord nee.
🔗 Zie Behavioural finance voor het bredere overzicht van psychologische valkuilen.
De FSMA-lijst is zelf een overlevendenlijst
Dit is de Belgische toepassing die het vaakst wordt gemist. Beleggers wordt terecht aangeraden de lijst van in België geregistreerde fondsen te raadplegen — onder meer omdat die registratie het tarief van de beurstaks bepaalt. Maar die lijst toont wat er vandaag bestaat.
Fondsen die werden opgeheven of gefuseerd, staan er niet meer op. Wie het historische rendement van “de beschikbare fondsen” vergelijkt, vergelijkt dus per definitie de overlevenden. De zwakste presteerders zijn stilletjes uit de steekproef verdwenen, meestal juist omdat ze zwak presteerden.
Hetzelfde geldt voor de fondsenlijsten van brokers, voor “top 10”-overzichten in de financiële pers, en voor backtests van factorstrategieën waarin alleen indices voorkomen die het tot vandaag hebben gehaald.
Waar je het in de praktijk tegenkomt
- Fondsvergelijkers. Een categoriegemiddelde over vijf jaar bevat alleen fondsen die die vijf jaar hebben gehaald. Het echte gemiddelde van wie vijf jaar geleden instapte, lag lager.
- Beleggingsverhalen. De belegger die vertelt hoe hij één aandeel jarenlang aanhield, is de zichtbare uitkomst. De anderen met dezelfde strategie en een ander aandeel vertellen het niet.
- Individuele aandelen uit de BEL 20 of een andere index. De index vernieuwt zichzelf: zwakke bedrijven verlaten hem. De index heeft dus een ingebouwd overlevingsmechanisme dat jouw portefeuille niet automatisch heeft.
Wat je eraan doet
De praktische verdediging is saai maar effectief: kies breed gespreide indexfondsen boven selecties van “beste” fondsen, wantrouw elk rendementscijfer waarvan niet vermeld staat of gesloten fondsen zijn meegerekend, en beoordeel een strategie op het volledige startuniversum — niet op wat ervan overbleef.
Bronnen
- SPIVA Europe — Studie actief vs index
- Wikifin — Beleggingsbiases
Behavioural finance: de psychologie van beleggen
Behavioural finance voor Belgische beleggers: loss aversion, recency bias, herding en home bias. Praktische tegenmaatregelen, onderbouwd met data.
Beleggingsfonds vs ETF: wat is het verschil?
Beleggingsfonds vs ETF: wat is het verschil? Verhandeling, kosten, beheer (passief vs actief), Belgische fiscaliteit en wanneer welk product past.
